Trang chủ » RỦI RO & ỨNG PHÓ » DOANH NGHIỆP CẦN LÀM GÌ KHI NHẬN ĐƯỢC YÊU CẦU GIẢI TRÌNH TỪ CƠ QUAN NHÀ NƯỚC?

DOANH NGHIỆP CẦN LÀM GÌ KHI NHẬN ĐƯỢC YÊU CẦU GIẢI TRÌNH TỪ CƠ QUAN NHÀ NƯỚC?

Trong quá trình hoạt động, doanh nghiệp có thể nhận được văn bản yêu cầu báo cáo, cung cấp hồ sơ hoặc giải trình từ cơ quan nhà nước. Nội dung có thể liên quan đến hoạt động thanh tra, quản lý thuế, điều kiện kinh doanh, việc chấp hành quy định chuyên ngành hoặc một hành vi đang được xem xét để xử lý vi phạm hành chính.

Những tình huống này có điểm chung là doanh nghiệp phải làm việc với cơ quan quản lý, nhưng căn cứ pháp lý và trách nhiệm cụ thể không giống nhau. Có văn bản chỉ yêu cầu cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý; có yêu cầu được ban hành trong một cuộc thanh tra; cũng có trường hợp doanh nghiệp đã bị lập biên bản vi phạm hành chính và được thông báo về quyền giải trình. Mỗi trường hợp có phạm vi, trình tự và thời hạn riêng.

Khi tiếp nhận văn bản, doanh nghiệp cần xác định rõ cơ quan ban hành, căn cứ yêu cầu, vấn đề cần làm rõ, tài liệu phải cung cấp và thời hạn phản hồi. Trả lời vội vàng, cung cấp hồ sơ thiếu kiểm soát hoặc bỏ qua thời hạn đều có thể tạo ra bất lợi pháp lý.

Kiểm tra thẩm quyền, căn cứ và phạm vi yêu cầu

Doanh nghiệp nên kiểm tra tên cơ quan ban hành, người ký, số và ngày văn bản, căn cứ pháp lý được viện dẫn, nội dung yêu cầu, thời hạn và phương thức gửi kết quả. Nếu văn bản được ban hành trong một cuộc thanh tra, cần đối chiếu với quyết định thanh tra, nội dung thanh tra và tư cách của doanh nghiệp trong hoạt động đó.

Luật Thanh tra số 84/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, quy định tại Điều 41 quyền yêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp thông tin, tài liệu, báo cáo bằng văn bản và giải trình về vấn đề liên quan đến nội dung thanh tra. Đối tượng thanh tra có nghĩa vụ cung cấp kịp thời, đầy đủ, chính xác thông tin, tài liệu và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực của nội dung đã cung cấp. Điều 42 quy định việc yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan cung cấp thông tin, tài liệu.

Cần phân biệt đối tượng thanh tra với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Doanh nghiệp không nên tự suy đoán tư cách của mình mà cần đọc kỹ văn bản và căn cứ được viện dẫn. Phạm vi tài liệu cần cung cấp phải gắn với nội dung và mục đích của hoạt động thanh tra.

Không phải mọi yêu cầu giải trình đều là thủ tục giải trình vi phạm hành chính

Một nhầm lẫn dễ dẫn đến sai sót là áp dụng thời hạn của thủ tục xử phạt vi phạm hành chính cho mọi công văn yêu cầu giải trình. Quyền giải trình theo Điều 61 Luật Xử lý vi phạm hành chính áp dụng trong những trường hợp luật định, gắn với hành vi vi phạm hành chính và thủ tục xử phạt.

Theo quy định hiện hành, cá nhân, tổ chức vi phạm có quyền giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản đối với hành vi thuộc trường hợp luật quy định, trong đó có hành vi bị áp dụng hình thức tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; hoặc hành vi có mức tối đa của khung tiền phạt từ 15 triệu đồng trở lên đối với cá nhân, từ 30 triệu đồng trở lên đối với tổ chức.

Đối với giải trình bằng văn bản, thời hạn thông thường là 05 ngày làm việc kể từ ngày lập biên bản vi phạm hành chính. Trường hợp vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp, người có thẩm quyền có thể gia hạn theo đề nghị của cá nhân, tổ chức vi phạm, nhưng không quá 05 ngày làm việc và việc gia hạn phải được thể hiện bằng văn bản. Nếu lựa chọn giải trình trực tiếp, văn bản yêu cầu giải trình phải được gửi trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày lập biên bản.

Các thời hạn này không phải thời hạn mặc định cho mọi văn bản mang tên “yêu cầu giải trình”. Với yêu cầu cung cấp thông tin trong thanh tra, quản lý thuế hoặc quản lý chuyên ngành, doanh nghiệp phải xác định thời hạn theo văn bản và quy định điều chỉnh hoạt động cụ thể.

Yêu cầu cung cấp thông tin trong lĩnh vực thuế có quy định riêng

Trong lĩnh vực thuế, người nộp thuế có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác, trung thực và đúng thời hạn thông tin trong hồ sơ thuế, cũng như thông tin liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế theo yêu cầu của cơ quan quản lý thuế. Điều 97 Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 quy định trách nhiệm này và ghi nhận việc cung cấp thông tin bằng văn bản hoặc thông qua kết nối mạng với hệ thống thông tin của cơ quan quản lý thuế theo yêu cầu.

Doanh nghiệp cần đọc kỹ nội dung cơ quan thuế đề nghị làm rõ, xác định kỳ tính thuế, sắc thuế, giao dịch hoặc hồ sơ liên quan. Việc chuẩn bị phản hồi nên có sự phối hợp giữa kế toán, bộ phận phụ trách thuế, pháp chế và người có thẩm quyền. Các số liệu trong văn bản giải trình phải được đối chiếu với tờ khai, sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ, hợp đồng và dữ liệu giao dịch.

Nếu phát hiện số liệu giữa các nguồn tài liệu chưa thống nhất, doanh nghiệp cần làm rõ nguyên nhân trước khi gửi phản hồi. Không nên đưa ra lời giải thích chưa có tài liệu chứng minh chỉ để đáp ứng thời hạn. Trường hợp cần thêm thời gian, doanh nghiệp nên chủ động trao đổi và đề nghị hướng xử lý theo quy định áp dụng.

Chuẩn bị văn bản giải trình trên cơ sở hồ sơ và chứng cứ

Văn bản giải trình cần trả lời đúng vấn đề được yêu cầu, trình bày theo trình tự dễ kiểm tra và có tài liệu chứng minh đi kèm. Doanh nghiệp nên lập danh mục từng nội dung cần giải trình, xác định bộ phận nắm giữ thông tin, người chịu trách nhiệm xác nhận và tài liệu làm căn cứ.

Nội dung giải trình cần phân biệt sự kiện đã được xác nhận, thông tin đang được kiểm tra và nhận định của doanh nghiệp. Nếu chưa đủ dữ liệu để kết luận, cần nêu rõ tình trạng và cách thức bổ sung, không trình bày suy đoán như sự thật. Đối với tài liệu cung cấp, nên lập danh mục, đánh số, ghi rõ bản sao hay bản chính, thời kỳ và mục đích sử dụng; đồng thời lưu lại bản đầy đủ của bộ hồ sơ đã gửi.

Doanh nghiệp cũng cần kiểm tra người ký văn bản có đúng thẩm quyền đại diện hay không. Nếu người khác được giao thực hiện, cần xác định căn cứ ủy quyền và phạm vi công việc. Những nội dung có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm pháp lý, nghĩa vụ tài chính hoặc quyền lợi của doanh nghiệp cần được người có thẩm quyền xem xét trước khi phát hành.

Những sai sót có thể khiến doanh nghiệp gặp bất lợi

Một số sai sót thường xuất phát từ việc xem yêu cầu giải trình như công việc hành chính thông thường. Doanh nghiệp trả lời theo trí nhớ, không đối chiếu chứng từ; các phòng ban tự gửi thông tin riêng lẻ; số liệu trong văn bản giải trình không thống nhất với báo cáo đã nộp; hoặc người không có thẩm quyền đưa ra cam kết vượt quá phạm vi được giao.

Một rủi ro khác là cung cấp tài liệu rộng hơn phạm vi được yêu cầu mà không lập danh mục, không lưu bản sao hoặc không ghi nhận việc bàn giao. Với tài liệu gốc, dữ liệu điện tử và thông tin có tính bảo mật, doanh nghiệp cần quản lý, sao lưu và ghi nhận việc giao nhận phù hợp. Nếu nội dung, căn cứ hoặc phạm vi yêu cầu chưa cụ thể, doanh nghiệp nên có văn bản đề nghị làm rõ hoặc trao đổi với cơ quan ban hành, đồng thời theo dõi chặt chẽ thời hạn phản hồi.

Xây dựng quy trình tiếp nhận và xử lý yêu cầu từ cơ quan nhà nước

Doanh nghiệp nên có đầu mối tiếp nhận tập trung đối với văn bản của cơ quan nhà nước, ghi nhận ngày nhận, cơ quan gửi, thời hạn xử lý và bộ phận chịu trách nhiệm. Văn bản cần được chuyển đến người phụ trách pháp chế hoặc người được giao kiểm soát tuân thủ để phân loại và xác định hướng xử lý.

Với yêu cầu liên quan đến thuế, kế toán và bộ phận phụ trách thuế phối hợp cung cấp dữ liệu; với vấn đề lao động, nhân sự chuẩn bị hồ sơ tương ứng; với hoạt động chuyên ngành, bộ phận vận hành xác nhận quy trình và tài liệu thực tế. Bộ phận pháp chế rà soát căn cứ, phạm vi, tính thống nhất và rủi ro trong nội dung phản hồi. Người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền hợp lệ thực hiện việc ký, gửi theo thẩm quyền.

Sau khi gửi, doanh nghiệp cần lưu văn bản đã phát hành, phụ lục, chứng từ giao nhận và trao đổi liên quan. Nếu cơ quan nhà nước tiếp tục yêu cầu bổ sung hoặc ban hành kết luận, quyết định tiếp theo, hồ sơ cần được cập nhật để phục vụ việc đánh giá và thực hiện quyền, nghĩa vụ của doanh nghiệp.

Giải trình là một phần của năng lực quản trị rủi ro pháp lý

Khi làm việc với cơ quan nhà nước, doanh nghiệp cần thực hiện đầy đủ nghĩa vụ cung cấp thông tin theo quy định, đồng thời chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Điều đó đòi hỏi sự chính xác trong hồ sơ, thận trọng trong phát ngôn và rõ ràng về thẩm quyền của người đại diện.

NCA LAW FIRM hỗ trợ doanh nghiệp rà soát yêu cầu của cơ quan nhà nước, xác định căn cứ và phạm vi nghĩa vụ cung cấp thông tin, chuẩn bị văn bản giải trình, kiểm tra hồ sơ chứng minh và tư vấn phương án xử lý tiếp theo khi phát sinh kết luận hoặc quyết định hành chính.

Lưu ý pháp lý: Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho vụ việc cụ thể. Thẩm quyền, phạm vi cung cấp thông tin và thời hạn phản hồi cần được xác định theo từng văn bản, lĩnh vực quản lý và tình tiết thực tế.

Lưu ý: Đây là bài viết nhận định và phân tích của các chuyên gia NCA, không thay thế cho tư vấn pháp lý hoặc đánh giá chuyên môn đối với một trường hợp cụ thể.

Có thể bạn quan tâm