Bảy luật được đề xuất sửa đổi: Doanh nghiệp cần theo dõi từ dự thảo, không chờ đến ngày có hiệu lực

Ngày 20/10/2026, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của bảy luật thuộc lĩnh vực thể thao, du lịch, thư viện, điện ảnh, di sản văn hóa, quảng cáo và báo chí. Theo thông tin từ Báo Chính phủ, mục tiêu được nêu gồm thích ứng với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp, phân quyền và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh.

Cùng thời điểm, Bộ Công Thương trình dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật liên quan đến thương mại, cạnh tranh, quản lý ngoại thương và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đây là những lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp giao dịch, tổ chức hoạt động kinh doanh, thực hiện nghĩa vụ với khách hàng và tham gia thị trường.

Điểm cần lưu ý trước tiên là tình trạng pháp lý của thông tin. Việc Quốc hội nghe tờ trình hoặc báo cáo thẩm tra không đồng nghĩa các nội dung đề xuất đã trở thành quy định có hiệu lực. Doanh nghiệp cần phân biệt giữa luật đang áp dụng, dự án luật đang được xem xét, văn bản đã được thông qua nhưng chưa đến ngày hiệu lực và văn bản hướng dẫn thi hành. Nếu nhập các giai đoạn này làm một, doanh nghiệp có thể thay đổi quy trình quá sớm, hoặc ngược lại, bỏ lỡ thời điểm phải chuẩn bị cho nghĩa vụ mới.

Tuy nhiên, chờ đến khi quy định mới có hiệu lực mới bắt đầu tìm hiểu cũng không phải cách quản trị tốt. Với những dự án sửa đổi liên quan đến nhiều ngành, giai đoạn dự thảo là thời điểm phù hợp để rà soát hoạt động hiện tại, xác định những thủ tục có thể bị tác động và đánh giá chi phí điều chỉnh nếu đề xuất được thông qua.

Với doanh nghiệp du lịch, cần chú ý các quy định liên quan đến điều kiện kinh doanh, trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ và thủ tục hành chính. Với doanh nghiệp quảng cáo, truyền thông và sản xuất nội dung, việc rà soát nên tập trung vào quy trình phê duyệt nội dung, hồ sơ hợp đồng, quyền sử dụng hình ảnh và tài sản trí tuệ, cũng như trách nhiệm giữa bên quảng cáo, đơn vị cung cấp dịch vụ và bên phát hành. Với doanh nghiệp thương mại, cần theo dõi các nội dung về giao dịch, cạnh tranh, hoạt động xuất nhập khẩu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đây là các nhóm vấn đề nên được đưa vào danh mục theo dõi, không phải kết luận rằng tất cả những nghĩa vụ hiện hành trong các lĩnh vực trên sẽ thay đổi. Muốn xác định tác động cụ thể, doanh nghiệp phải đối chiếu dự thảo chi tiết, báo cáo giải trình, nội dung được Quốc hội thông qua và văn bản chính thức sau khi ban hành.

Một cách làm thực tế là thiết lập bảng theo dõi pháp lý theo từng hoạt động kinh doanh. Bảng này nên có tối thiểu các cột: lĩnh vực; quy định hiện hành; nội dung dự kiến sửa đổi; tình trạng lập pháp; bộ phận chịu ảnh hưởng; tài liệu cần rà soát; người phụ trách và thời điểm cần kiểm tra lại. Những nội dung chưa có dự thảo đầy đủ phải được đánh dấu là chưa xác định, thay vì tự suy đoán nghĩa vụ tương lai.

Doanh nghiệp cũng nên rà soát các tài liệu nội bộ có khả năng cần điều chỉnh nếu quy định thay đổi: mẫu hợp đồng, quy trình tiếp nhận và xử lý khiếu nại, hồ sơ quảng cáo, tài liệu chứng minh quyền sử dụng nội dung, quy trình lưu trữ chứng từ và phân công trách nhiệm giữa các bộ phận. Việc rà soát trước không có nghĩa phải lập tức sửa mọi tài liệu; mục đích là biết mình đang có gì, rủi ro nằm ở đâu và cần hành động vào thời điểm nào.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây còn là vấn đề phân bổ nguồn lực. Không phải mọi dự án sửa đổi pháp luật đều cần thuê tư vấn ngay từ đầu, nhưng mọi thay đổi có khả năng tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh đều cần một người chịu trách nhiệm theo dõi. Bộ phận kế toán, pháp chế, nhân sự, kinh doanh và vận hành nên có đầu mối trao đổi chung, bởi rủi ro tuân thủ thường xuất hiện tại điểm giao nhau giữa nhiều chức năng chứ không nằm gọn trong một phòng ban.

Cũng cần tránh một nhầm lẫn phổ biến: đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể giảm yêu cầu về hồ sơ, chứng từ hoặc trách nhiệm giải trình khi chưa có căn cứ chính thức. Khi dự thảo đặt mục tiêu cắt giảm điều kiện kinh doanh, điều doanh nghiệp cần làm là theo dõi chính xác điều kiện nào được đề xuất sửa, cơ quan nào chịu trách nhiệm thực hiện và thời điểm nào quy định mới có thể được áp dụng. Không nên suy diễn mục tiêu chính sách thành quyền miễn trừ nghĩa vụ đang tồn tại.

Nguồn theo dõi nên ưu tiên Cổng thông tin điện tử của Quốc hội, Cổng thông tin điện tử Chính phủ, Công báo và trang thông tin của bộ quản lý lĩnh vực. Tin báo chí có thể giúp nhận diện sớm vấn đề, nhưng khi đưa ra quyết định tuân thủ, doanh nghiệp cần kiểm tra văn bản gốc, số hiệu, ngày ban hành, ngày có hiệu lực và điều khoản chuyển tiếp nếu có. Với các nội dung còn đang được xây dựng, cần ghi rõ đây là đề xuất và tiếp tục cập nhật khi có thay đổi.

Tại NCA, việc theo dõi pháp luật nên được xem là một phần của quản trị rủi ro, thay vì công việc chỉ thực hiện khi cơ quan nhà nước kiểm tra hoặc khi phát sinh tranh chấp. Một hệ thống theo dõi tốt không cần bắt đầu bằng những báo cáo dài. Nó cần trả lời được ba câu hỏi: quy định nào đang áp dụng; thay đổi nào có thể ảnh hưởng đến doanh nghiệp; và ai sẽ chịu trách nhiệm chuẩn bị nếu thay đổi được thông qua.

Sửa đổi pháp luật có thể mở ra cơ hội giảm chi phí tuân thủ và cải thiện môi trường kinh doanh, nhưng cơ hội chỉ trở nên hữu ích khi doanh nghiệp hiểu đúng nội dung và đúng thời điểm áp dụng. Theo dõi từ giai đoạn dự thảo giúp doanh nghiệp chủ động hơn; phân biệt rõ dự thảo với quy định có hiệu lực giúp tránh hành động sai. Hai nguyên tắc này cần được duy trì đồng thời, nhất là trong giai đoạn nhiều lĩnh vực pháp luật đang được rà soát và điều chỉnh.

Tham khảo:

Báo Chính phủ – đề xuất sửa đổi 7 luật về văn hóa, thể thao và du lịch
Bộ Công Thương – thông tin về các dự án luật.

Lưu ý: Đây là bài viết nhận định và phân tích của các chuyên gia NCA, không thay thế cho tư vấn pháp lý hoặc đánh giá chuyên môn đối với một trường hợp cụ thể.